De vijf meest voorkomende oorzaken van verstopping

Verstopping, ook wel constipatie of obstipatie genoemd, is een veelvoorkomende klacht bij darm- en buikklachten. Veel mensen hebben er regelmatig last van, soms al van jongs af aan. Toch wordt er vaak te makkelijk over gedacht: “ik moet gewoon meer vezels eten”.

Zo simpel is het meestal niet.

In deze blog lees je:

wat verstopping, constipatie en obstipatie precies zijn
wat er in je lichaam gebeurt bij verstopping
en de 5 meest voorkomende oorzaken

Wat is verstopping (constipatie / obstipatie)?

De termen verstopping, constipatie en obstipatie betekenen in de praktijk hetzelfde: een te trage stoelgang waardoor ontlasting ophoopt, uitdroogt en moeilijk naar buiten te werken is.

Van verstopping spreken we wanneer:

je minder vaak ontlasting hebt dan normaal
de ontlasting hard en droog is
ontlasten moeite kost
je het gevoel hebt dat je niet volledig leeg bent

Als richtlijn geldt: minder dan 3 keer per week ontlasting.

Maar net als bij diarree is niet alleen de frequentie belangrijk.

Het gaat vooral om het mechanisme erachter.

Wat gebeurt er in je lichaam bij verstopping?

Bij verstopping is de darmpassage vertraagd.

Normaal gesproken beweegt de darm ritmisch om de ontlasting voort te duwen. Dit noemen we peristaltiek of motiliteit.

Wanneer deze beweging te traag is:

blijft de ontlasting langer in de dikke darm
wordt er steeds meer vocht uit onttrokken
wordt de ontlasting harder en droger

Hierdoor ontstaat verstopping.

Daarnaast speelt ook het migrating motor complex (MMC) een rol. Dit is het “schoonmaakmechanisme” van de darm dat zorgt voor beweging tussen maaltijden door.

Wanneer dit systeem niet goed functioneert, kan de darm trager worden. In de volksmond wordt dit ook wel ‘een luie darm’ genoemd.

Waarom krijg je verstopping? De 5 meest voorkomende oorzaken

Tekort aan vocht

Een van de meest simpele, maar belangrijke oorzaken van verstopping is een tekort aan vocht.

De dikke darm heeft als taak om vocht uit de ontlasting op te nemen.
Wanneer er te weinig vocht beschikbaar is:

wordt er relatief meer vocht onttrokken
droogt de ontlasting uit
wordt deze hard en moeilijk uit te scheiden

Het resultaat is een harde, droge ontlasting en moeite met ontlasten.

Het is belangrijk om voldoende water te drinken. Maar water drinken is niet hetzelfde als je lichaam hydrateren. Om water tot op celniveau te kunnen opnemen zijn mineralen essentieel. Door een snufje mineralen (Keltisch zeezout of Himalaya zout) toe te voegen aan het water kun je dit beter opnemen.

Tekort aan vezels

Vezels spelen een belangrijke rol in de darmgezondheid. We maken onderscheid tussen oplosbare en onoplosbare vezels.

Oplosbare vezels uit groente en fruit worden in de darm gefermenteerd door bacteriën, waarbij korte keten vetzuren ontstaan, zoals butyraat.

Deze vetzuren:

voeden de darmwand
prikkelen de darmbeweging (motiliteit)
zorgen voor een goede structuur van de ontlasting

Onoplosbare vezels met name uit graan, zaden en pitten binden water en zorgen voor volume.

Bij een tekort aan vezels:

is er minder fermentatie
worden er minder korte keten vetzuren gevormd
kan de ontlasting minder volumineus zijn
wordt de darm minder geactiveerd

Dit kan leiden tot een trage stoelgang en verstopping.

Tekort aan vet

Vet wordt vaak onderschat bij verstopping.

Vetten zorgen ervoor dat de ontlasting:

soepel blijft
makkelijker door de darm beweegt

Bij een te vetarm voedingspatroon:

wordt de ontlasting droger
mist de darm “smering”
wordt ontlasten moeilijker

Dit kan bijdragen aan verstopping doordat de ontlasting minder soepel door de darm glijdt.

Goede vetten zijn kokosolie, olijfolie en roomboter. Minder goed voor de darmgezondheid zijn bijvoorbeeld zonnebloemolie, bewerkte smeersels zoals margarine en transvetten in bewerkte voeding. Deze vetten zijn moeilijker te verteren en kunnen juist leiden tot een overgroei met pathogene darmbacteriën en diarree.

Problemen met motiliteit door methaangas (IMO)

Een belangrijke en vaak gemiste oorzaak van verstopping is een probleem met de darmmotiliteit door methaangas producerende bacteriën.

Dit wordt ook wel Intestinal Methanogen Overgrowth (IMO) genoemd.

Bepaalde micro-organismen produceren methaangas in de dunne en/of dikke darm.

Dit gas:

remt de darmbeweging
vertraagt de darmpassage
beïnvloedt het MMC

Hierdoor ontstaat verstopping, maar ook een opgeblazen gevoel en winderigheid.

Methaangas kan gemeten worden met een SIBO-ademtest. Daaruit blijkt vaak dat de gasvorming al begint in de mond! De gezondheid van mond en gebit kan dus een rol spelen in verstopping.

Problemen met motiliteit door serotonine

Serotonine is een belangrijke neurotransmitter (boodschapperstof) die een grote rol speelt in de darm.

Een groot deel van de serotonine in het lichaam wordt zelfs in de darm geproduceerd.

Serotonine:

stimuleert de darmbeweging
reguleert de motiliteit
beïnvloedt het zenuwstelsel van de darm

Bij een tekort aan serotonine:

wordt de darm trager
neemt de motiliteit af
kan verstopping ontstaan

Bij sommige mensen speelt genetische aanleg een rol in de aanmaak of verwerking van serotonine.

Kenmerken kunnen zijn:

al van jongs af aan last van verstopping
moeite met inslapen
somberheid of depressieve klachten

Mogelijk speelt er dan een afwijking in genen die betrokken zijn bij de methylering, een proces op celniveau waarbij o.a. serotonine wordt gemaakt. De meeste bekende afwijking is die op het MTHFR gen.

Natuurlijk zijn er meer oorzaken van verstopping. Denk aan bepaalde voeding die verstoppend kan werken (vezelarme voeding, bewerkte voeding), bepaalde medicijnen die verstopping als bijwerking hebben en er kan een geestelijke emotionele component meespelen. Net zoals stress kan zorgen voor diarree kan een probleem met loslaten van situaties en het binnenhouden van emoties zich uiten in het vasthouden van de darminhoud.

Hoe ontdek je wat jouw oorzaak is?

Verstopping is, net als diarree, een symptoom en geen diagnose.

Daarom is het belangrijk om te kijken: wat ligt er bij jou onder?

De eerste hulp bij verstopping is de 3 V’s:

Vocht – drink voldoende water mét mineralen
Vezels – eet voldoende groente en fruit
Vetten – eet voldoende goede vetten

Als de verstopping structureel optreedt en niet verholpen wordt met vocht, vezels en vetten dan kan een ontlastingsonderzoek inzicht geven. Met een analyse van de ontlasting kan het microbioom en dus methaangas producerende bacteriën in kaart gebracht worden. Door dit te combineren met een SIBO ademtest kan een eventuele IMO vastgesteld worden.