Lactoferrine

Lactoferrine: de vergeten alleskunner voor darmgezondheid en weerstand

Lactoferrine is een van die bijzondere stoffen waar je zelden iets over hoort, terwijl het lichaam er zelf dagelijks gebruik van maakt. Deze natuurlijke glycoproteïne (combinatie van een eiwit met een suikermolecuul) is actief op onze slijmvliezen, in het immuunsysteem én in de darmen, waar het helpt om bacteriën, virussen, gisten en schimmels in toom te houden.

Steeds meer onderzoeken laten zien dat lactoferrine en zijn actieve afgeleide lactoferricine een enorme rol spelen in darmgezondheid, ontstekingsremming en zelfs de opname van ijzer. Het is daarmee een echte gamechanger in de orthomoleculaire en natuurgeneeskundige benadering van gezondheid.

Wat is lactoferrine precies?

Lactoferrine is een ijzerbindend glycoproteïne dat behoort tot de transferrine-familie, de groep eiwitten die ijzer vervoeren en reguleren in het lichaam.

Het werd al in 1939 ontdekt en wordt van nature gemaakt door:

• Neutrofielen (witte bloedcellen)
• Epitheelcellen in o.a. de darm, longen, neus en mond
• Gliacellen (bepaalde steuncellen) in de hersenen

Lactoferrine komt voor in vrijwel alle lichaamsvloeistoffen en slijmvliezen, waaronder:
moedermelk, traanvocht, speeksel, neus- en darmslijmvlies, vaginale afscheiding, sperma en bronchiaal slijm.

De rijkste natuurlijke bron is moedermelk — vooral colostrum, de eerste melk na de bevalling.
Colostrum bevat 5–8 mg/ml lactoferrine, wat betekent dat een pasgeborene in de eerste dagen wel 1500–2400 mg per dag binnenkrijgt.

De kracht van lactoferrine

Lactoferrine is een echte multitasker. Uit tientallen studies (o.a. Frontiers in Immunology, 2022 en Nutrients, 2023) blijkt dat het de volgende functies vervult:

Antibacterieel en antiviraal

Lactoferrine bindt ijzer, waardoor bacteriën het niet meer kunnen gebruiken om te groeien. Het kan daarnaast direct bacteriën doden door hun celwand te beschadigen.
Ook virussen zoals influenza en SARS-CoV-2 worden afgeremd doordat lactoferrine zich bindt aan celreceptoren en zo voorkomt dat virussen binnendringen (Legrand et al., Pharmaceuticals, 2020).

Antischimmel en antiparasitair

Lactoferrine en lactoferricine blijken actief tegen o.a. Candida albicans, Giardia lamblia en Toxoplasma gondii. Ze doorboren letterlijk de celwand van de micro-organismen, waardoor deze afsterven (Valenti & Antonini, Biometals, 2021).

Afbraak van biofilms

Veel pathogene bacteriën vormen een beschermende laag, een biofilm,  waardoor ze ongevoelig worden voor antibiotica of het immuunsysteem. Lactoferrine kan deze biofilms afbreken.

Ontstekingsremmend en immunomodulerend

Lactoferrine moduleert het immuunsysteem: het remt overmatige ontstekingsreacties, maar stimuleert tegelijkertijd het afweersysteem om pathogenen te bestrijden. Het wordt daarom onderzocht bij COVID-19, inflammatoire darmziekten (IBD) en neonatale sepsis (bloedvergiftiging).

Ondersteuning van darmbarrière en weefselherstel

Het stimuleert de aanmaak van tight junctions , de verbindingen tussen darmwandcellen en ondersteunt zo de barrièrefunctie. Ook versnelt het de regeneratie van beschadigd weefsel (Nishida et al., Int J Mol Sci, 2023).

Lactoferrine en lactoferricine: een krachtige duo-werking

In de maag wordt een deel van lactoferrine afgebroken door het enzym pepsine. Daarbij ontstaat lactoferricine — een kleinere peptide met vaak een nog sterkere antimicrobiële werking.

• Lactoferrine is de initiator: het beperkt ijzer, remt groei en hecht aan bacterie- of viruswanden.
• Lactoferricine is de versterker: het dringt direct de celwand binnen en veroorzaakt lekken of celdood.

Samen vormen ze een krachtig verdedigingssysteem tegen bacteriën, virussen, parasieten en schimmels.

Lactoferrine en ijzerstofwisseling

Lactoferrine is uniek omdat het twee tegenovergestelde functies kan hebben:

1. Het kan ijzer binden en wegnemen van pathogenen die ijzer nodig hebben om te groeien.
2. Het kan ook ijzer afgeven wanneer het lichaam dit nodig heeft.

Daarmee werkt het zowel als ijzermodulator als ijzersupplement.
In onderzoeken wordt lactoferrine gebruikt als alternatief voor traditionele ijzersupplementen, omdat het minder maagklachten geeft en beter wordt opgenomen (Paesano et al., BioMetals, 2020).

Waarom lactoferrine zo belangrijk is voor de darmen

In het darmmilieu heeft lactoferrine drie belangrijke effecten:

1. Het remt de groei van pathogene bacteriën zoals E. coli en Clostridium difficile.
2. Het bevordert gunstige bacteriën zoals Bifidobacterium en Lactobacillus
3. Het ondersteunt de slijmvliesbarrière en vermindert ontstekingsactiviteit in de darmwand.

Bij aandoeningen zoals SIBO, PDS, IBD (Crohn en Colitis) of Candida-overgroei kan lactoferrine bijdragen aan herstel van evenwicht in het microbioom.

Hoe neem je lactoferrine het beste in?

De opname en werking van lactoferrine hangen sterk af van het tijdstip van inname en van de zuurgraad in de maag.

Wanneer je lactoferrine op een lege maag inneemt, is de maagzuurgraad laag (ongeveer pH 1,5–2) en is het spijsverteringsenzym pepsine zeer actief. Een deel van de lactoferrine wordt dan omgezet in lactoferricine, de krachtige bioactieve vorm met sterke antimicrobiële eigenschappen. Dit moment van inname is daarom ideaal bij infecties, bacteriële overgroei (zoals SIBO) of lokale ontstekingen in maag en darmen.

Neem je lactoferrine tijdens de maaltijd, dan stijgt de pH tijdelijk (rond pH 3,5–5) en is het milieu in de maag minder zuur. Daardoor blijft een groter deel van de lactoferrine intact en bereikt het de darm, waar het zijn ijzerregulerende, ontstekingsremmende en darmherstellende werking kan uitoefenen. Deze manier van innemen is vooral geschikt bij lage ferritinewaarden, chronische ontstekingen of verstoorde darmbarrièrefunctie.

Tot slot zijn er ook maagzuurresistente capsules beschikbaar. Deze lossen pas op in de darmen, waardoor vrijwel alle lactoferrine intact blijft. Deze vorm is met name geschikt als ijzersuppletie of wanneer een systemische werking gewenst is, bijvoorbeeld bij algemene ontstekingsprocessen of herstel na ziekte.

Koemelk versus humane lactoferrine

Lactoferrine uit koemelk is voor 70% identiek aan de menselijke vorm. De werking overlapt grotendeels; kleine verschillen zitten in ijzerbinding en stabiliteit.
Daarom wordt koemelk-lactoferrine wereldwijd gebruikt als supplement en in zuigelingenvoeding.

Om te onhouden

• Lactoferrine is een lichaamseigen stof die je vindt in met name onze (darm)slijmvliezen en uitscheidingsproducten van ons lichaam.
• Lactoferrine beschermt tegen bacteriën, virussen, gisten, schimmels en parasieten
• Lactoferrine herstelt de darmbarrière, ondersteunt het immuunsysteem, stimuleert weefselherstel en reguleert ijzer
• Bovendien werkt het in synergie met zijn afgeleide lactoferricine, waardoor het effect in het spijsverteringskanaal nog krachtiger wordt.
• Bij aandoeningen zoals SIBO, Prikkelbare Darm Syndroom, de ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa of Candida-overgroei kan lactoferrine bijdragen aan herstel van evenwicht in het microbioom.
• Het tijdstip van inname en de zuurgraad van de maag zijn bepalend voor de werking
• Lactoferrine als supplement is vaak afgeleid van koemelk en niet geschikt voor mensen met een koemelkallergie