Maagzuurremmers en opgeblazen buik

Maagzuurremmers behoren tot de meest gebruikte medicijnen in Nederland. Ze worden ingezet bij brandend maagzuur, reflux of maagklachten; soms op voorschrift, maar minstens zo vaak worden ze zélf gekocht bij drogist of supermarkt.

Maar wat veel mensen niet weten, is dat langdurig gebruik van maagzuurremmers de spijsvertering en darmgezondheid flink kan beïnvloeden. Een opgeblazen buik, winderigheid, boeren, borrelgeluiden, misselijkheid of zelfs SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) kunnen het gevolg zijn.

In deze blog lees je:
✓ wat maagzuurremmers precies doen
✓ waarom vrij verkrijgbare varianten niet zo onschuldig zijn
✓ hoe maagzuur onmisbaar is voor een gezonde spijsvertering
✓ wat de wetenschap zegt over dysbiose en SIBO na gebruik van maagzuurremmers
✓ én waarom deze middelen een belangrijke risicofactor zijn voor een opgeblazen buik

Wat zijn maagzuurremmers? (PPI’s en H2-antagonisten)

Er bestaan twee hoofdgroepen maagzuurremmers.

Protonpompremmers (PPI’s) zijn de middelen die eindigen op -prazol, zoals omeprazol, pantoprazol en esomeprazol.
PPI’s blokkeren de protonpomp in de maagwand. Maagzuur bestaat uit een waterstof- (H) en chloorcomponent (Cl). De protonpomp is verantwoordelijk voor de instroom van waterstof (H) in de maag. Door deze te blokkeren kan er nauwelijks nog maagzuur worden aangemaakt. Deze middelen werken krachtig en langdurig.

Histamine-H2-receptorantagonisten (H2-blokkers) eindigen op -tidine, zoals cimetidine en famotidine. De aanmaak van maagzuur wordt gestimuleerd door het stofje histamine. Als histamine aandockt op zijn receptor in de maag wordt het startsignaal voor maagzuurproductie gegeven.
Histamine receptor antagonisten blokkeren de histamine-receptor in de maagwand, waardoor de maag minder zuur aanmaakt. Deze middelen zijn milder dan PPI’s.

Deze twee bovenste medicijnen worden over het algemeen door een arts voorgeschreven, maar in lage doseringen zijn protonpompremmers vrij verkrijgbaar in het zelfzorgschap.

Daar vind je ook de maagzuurbuffers/antacida.

Denk aan Rennies, Gaviscon of andere middelen die maagzuur neutraliseren. Ze worden gezien als “onschuldig”, maar ook deze middelen veranderen het maagzuurmilieu en kunnen daardoor de spijsvertering beïnvloeden.

Vrij verkrijgbaar = niet onschuldig

Veel mensen slikken deze middelen maanden of jaren achter elkaar, vaak zonder begeleiding van een arts.

Maar:

Ze veranderen de hoeveelheid maagzuur en de zuurgraad
Ze beïnvloeden de opname van B12, ijzer, magnesium en calcium
Ze verstoren de eerste verdedigingslinie tegen bacteriën en andere pathogenen
Ze kunnen, ook op de korte termijn, de spijsvertering ontregelen en gasvorming verergeren

Langdurig gebruik leidt naar schatting bij 30–50% van de gebruikers tot bijwerkingen die direct te koppelen zijn aan een verstoorde darmflora.

Waarom maagzuur zo belangrijk is voor een gezonde spijsvertering

Maagzuur is geen detail, het is de startknop van de hele spijsverteringsketen!

Zo zorgt maagzuur voor het vrijzetten van gal en spijsverteringsenzymen.

Dit werkt als volgt:

Als voedsel de maag verlaat, hoort de pH (zuurgraad) rond de 2–4 te zijn.
Die lage pH zorgt in de dunne darm voor het vrijzetten van het hormoon cholecystokinine (CCK).
CCK zorgt vervolgens voor:

Het samentrekken van de galblaas en het vrijzetten van gal voor de vetvertering
Het vrijzetten van pancreasenzymen voor de vertering van vetten, eiwitten en koolhydraten

Als er te weinig en/of niet voldoende maagzuur is wordt er niet voldoende CCK vrijgezet en volgt een onvolledige spijsvertering. De onverteerde voedselresten worden bij een vochtige temperatuur van 37 graden nu opgeruimd met behulp van rottingsbacteriën. Hierbij komt veel (stinkend) gas vrij wat kan zorgen voor buikpijn, een opgeblazen buik, stinkende of juist knallende winden en diarree.

Maagzuur bepaalt ook het milieu (de pH) verderop in het spijsverteringskanaal. Een verkeerde pH in de dunne darm verandert het microbieel milieu. Bacteriën die normaal in de dikke darm leven, kunnen daardoor makkelijker overgroeien in de dunne darm — dit noemen we SIBO.

En maagzuur doodt meegelifte pathogenen. Ons voedsel is niet steriel, dagelijks krijgen we de nodige mogelijk ziekmakende bacteriën en andere micro-organismen binnen.

Maagzuur is een belangrijke bescherming voor het microbioom in de darmen!

Bij minder maagzuur kunnen micro-organismen gemakkelijker overleven én koloniseren in de dunne en zelfs dikke darm.

De wetenschap is duidelijk: maagzuurremmers verstoren de darmflora

Meerdere PubMed-studies laten zien dat gebruik van maagzuurremmers leidt tot dysbiose: een verstoring van de bacteriële balans in de darm.

Onderzoek toont o.a.:
• een toename van Streptococcus-soorten in de dunne darm
• een afname van diversiteit van het microbioom
• verhoogde kolonisatie door orale bacteriën (die normaal niet thuishoren in de darmen)
• meer kans op infecties zoals Clostridium difficile

Een grote meta-analyse (o.a. Freedberg et al., Gastroenterology, 2015) concludeert dat PPI’s het microbioom significant veranderen en het risico op bacteriële overgroei vergroten.

Vrijwel altijd bestaat een bacteriële overgroei of dysbiose uit een toename van soorten die veel gassen produceren.

Maagzuurremmers vergroten het risico op SIBO

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) is een overgroei van bacteriën in de dunne darm. Deze bacteriën produceren gassen zoals waterstof en methaangas die zorgen voor een opgeblazen buik, winderigheid, boeren, misselijkheid, diarree of juist obstipatie.

Uit meerdere studies blijkt dat PPI-gebruik het risico op SIBO verhoogt:

Lo et al., 2013 (Journal of Gastroenterology) liet zien dat langdurig PPI-gebruik de kans op SIBO met 2,5 tot 3x verhoogt
Risager et al., 2018 vond een significante toename van bacteriële kolonisatie in de dunne darm bij PPI-gebruikers
PPI’s verlagen het maagzuur, waardoor bacteriën die normaal worden afgebroken, kunnen overleven en de dunne darm bereiken

Ook blijkt het risico toe te nemen met de tijd dat de PPI worden gebruikt, al na een jaar dagelijks gebruik is het risico op SIBO zo’n 50%.

Wetenschappers zijn het erover eens dat een verstoorde pH in de maag de natuurlijke barrière verzwakt en zo een ideale situatie creëert voor bacteriële overgroei.

Conclusie: maagzuurremmers zijn een risicofactor voor een opgeblazen buik, dysbiose en SIBO

Of ze nu op recept komen of vrij verkrijgbaar zijn: maagzuurremmers veranderen het maagzuur, pH-milieu én microbioom — en dat vergroot de kans op dysbiose, SIBO, gasvorming en een opgeblazen buik.

Heb je een opgeblazen buik, gasvorming, boeren, misselijkheid of een zwaar gevoel na het eten — én gebruik je maagzuurremmers? Dan is het heel goed mogelijk dat deze middelen onderdeel zijn van het probleem.

Om te onthouden: